Jak odrzucić spadek – kompletny przewodnik

Na czym polega odrzucenie spadku?

Odrzucenie spadku to formalna czynność prawna, w której spadkobierca rezygnuje z dziedziczenia. Jest on wówczas traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, co skutkuje utratą wszystkich praw i obowiązków. Głównym celem jest uniknięcie odpowiedzialności za długi zmarłego, co chroni majątek osobisty – po złożeniu oświadczenia nie dziedziczy się ani aktywów (np. nieruchomości), ani pasywów (np. kredytów).

Odrzucenie spadku powoduje, że udział spadkowy przechodzi na kolejne osoby w linii dziedziczenia – najczęściej dzieci. Jeśli one również go odrzucą, prawo do spadku przechodzi na wnuki i dalszych krewnych.

Kto może złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku?

Prawo do odrzucenia spadku przysługuje każdemu spadkobiercy, zarówno ustawowemu, jak i testamentowemu. Dotyczy to osób pełnoletnich oraz małoletnich, choć w przypadku tych drugich procedura jest bardziej skomplikowana.

Osoba dorosła, posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, może samodzielnie złożyć stosowne oświadczenie. Sprawa staje się bardziej złożona, gdy spadek odrzuca rodzic, a w jego miejsce do dziedziczenia powoływane jest małoletnie dziecko. Wówczas to rodzice lub opiekunowie prawni muszą działać w jego imieniu.

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć na dwa sposoby:

• Przed notariuszem – jest to najczęstszy i najszybszy sposób. Wystarczy umówić się na wizytę w dowolnej kancelarii notarialnej, a notariusz sporządzi odpowiedni akt notarialny.

• Przed sądem rejonowym – oświadczenie można złożyć ustnie do protokołu lub pisemnie z podpisem urzędowo poświadczonym. Składa się je w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie, który następnie przesyła je do sądu spadku (prowadzącego postępowanie po zmarłym).

Termin na odrzucenie spadku

Na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku spadkobierca ma 6 miesięcy. Jest to termin nieprzekraczalny, a jego niedotrzymanie wiąże się z poważnymi konsekwencjami prawnymi.

Bieg tego terminu rozpoczyna się w dniu, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku.

• Dla spadkobierców ustawowych pierwszej kolejności (np. małżonka, dzieci) termin ten najczęściej zaczyna biec od dnia śmierci spadkodawcy.

• Dla dalszych spadkobierców (np. wnuków, rodzeństwa) termin rozpoczyna się od dnia, w którym dowiedzieli się, że spadkobierca dziedziczący przed nimi odrzucił spadek. Jeśli więc Twoja matka odrzucił spadek po dziadku, Twój 6-miesięczny termin na decyzję liczy się od momentu, gdy dowiedziałeś się o jej oświadczeniu.

Przekroczenie terminu skutkuje tzw. przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że spadkobierca odpowiada za długi tylko do wartości odziedziczonego majątku, jednak wciąż może wiązać się to z formalnościami. Dlatego tak ważne jest pilnowanie ustawowego terminu.

Skutki odrzucenia spadku

Udział spadkowy osoby, która go odrzuciła, przechodzi na jej zstępnych (dzieci, wnuki). Dlatego, jeśli spadek jest zadłużony, konieczne jest również odrzucenie go w imieniu małoletnich dzieci, aby uchronić je przed dziedziczeniem długów.

Oświadczenie o odrzuceniu spadku jest ostateczne i nieodwołalne. Nie można go złożyć warunkowo ani na rzecz konkretnej osoby. Jeśli wszyscy powołani spadkobiercy odrzucą spadek, ostatecznie przejmuje go Skarb Państwa.

Koszty odrzucenia spadku

Decyzja o odrzuceniu spadku wiąże się z pewnymi kosztami, jednak są one nieporównywalnie niższe niż potencjalne zadłużenie, przed którym chroni. Wysokość opłat zależy od wybranej drogi – oświadczenie można złożyć przed sądem lub u notariusza, a każda z tych opcji wiąże się z innymi stawkami.

Droga notarialna jest szybsza – cała procedura trwa kilkadziesiąt minut. Koszt sporządzenia aktu notarialnego to zazwyczaj 100-250 zł netto, do czego należy doliczyć 23% VAT.

Alternatywą jest złożenie oświadczenia w sądzie rejonowym, co wiąże się ze stałą opłatą w wysokości 100 zł. Proces ten jest jednak zazwyczaj dłuższy i bardziej sformalizowany.

Niezależnie od wybranej formy, niezbędne dokumenty to odpis aktu zgonu spadkodawcy oraz dowód osobisty. Całkowity koszt procedury wynosi zwykle 100-300 zł.

Odrzucenie spadku a zrzeczenie się dziedziczenia

Terminy „odrzucenie spadku” i „zrzeczenie się dziedziczenia” są często mylone, mimo że opisują dwie odrębne czynności prawne, różniące się zarówno momentem ich dokonania, jak i wymaganą formą.

Odrzucenie spadku następuje po śmierci spadkodawcy. Jest to jednostronne oświadczenie woli, wskutek którego udział spadkobiercy przechodzi na kolejne osoby w linii dziedziczenia (zazwyczaj jego dzieci), a nie na konkretną, wybraną osobę.

Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa w formie aktu notarialnego zawierana za życia przyszłego spadkodawcy. Jej skutkiem jest wyłączenie od dziedziczenia zarówno osoby zrzekającej się, jak i jej zstępnych (chyba że umowa stanowi inaczej). Rozwiązanie to jest często stosowane w ramach planowania sukcesji.